پلاک دندان چیست و چگونه از تشکیل آن جلوگیری کنیم؟

پلاک دندان یکی از مهم ترین عوامل بروز مشکلات دهان و دندان است که سلامت عمومی افراد را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. این لایه نازک و چسبنده از باکتری ها و باقی مانده های غذایی در صورت عدم پاکسازی مناسب، می‌تواند به بیماری های جدی تری همچون پوسیدگی دندان و التهاب لثه منجر شود. اهمیت شناخت پلاک دندان، دلایل تشکیل و روش های پیشگیری از آن، از آن جهت است که با رعایت ساده ترین نکات بهداشتی می‌توان از هزینه های زیاد درمان های دندانپزشکی پیشگیری کرد و لبخندی زیبا داشت.

پلاک دندان چیست؟

پلاک دندان لایه‌ای نرم، چسبنده و شفاف است که از میلیون ها باکتری تشکیل شده و به سطح دندان ها می‌چسبد. این باکتری ها از مواد غذایی باقی مانده و ترکیبات بزاق دهان تغذیه می کنند. در نتیجه، پلاک محیطی مناسب برای رشد باکتری های مضر و تولید اسیدهای پوسیدگی زا فراهم می‌کند.

تفاوت پلاک و جرم دندان

گاهی پلاک با جرم دندان اشتباه گرفته می شود. پلاک ماده‌ای نرم و قابل پاک شدن با مسواک و نخ دندان است، اما اگر به مدت طولانی روی دندان باقی بماند، مواد معدنی بزاق روی آن رسوب کرده و سخت می شود که به آن جرم گفته می شود. جرم دندان فقط با مراجعه به دندانپزشک و تجهیزات تخصصی قابل پاکسازی است.

چگونه پلاک تشکیل می شود؟

فرآیند تشکیل پلاک دندان تقریباً بلافاصله بعد از مسواک زدن آغاز می شود. باکتری ها به سرعت روی سطوح دندان می نشینند و با مصرف قندها و نشاسته های موجود در غذاها، اسید تولید می کنند. این اسید مینای دندان را تحلیل برده و باعث ایجاد پوسیدگی می شود.

مراحل تشکیل پلاک

1. تشکیل فیلم نازک (Pellicle): بلافاصله بعد از مسواک زدن، لایه‌ای نازک از پروتئین های بزاق روی دندان ها شکل می گیرد که محل مناسب برای چسبیدن باکتری‌ها است.
2. چسبیدن باکتری ها: باکتری های اولیه به این فیلم چسبیده و شروع به رشد و تکثیر می کنند.
3. تولید اسید و گسترش پلاک: باکتری ها مواد قندی را به اسید تبدیل کرده و پلاک ضخیم تر می شود.
4. تبدیل به جرم: در صورت عدم پاکسازی، مواد معدنی بزاق روی پلاک رسوب کرده و آن را سخت می کنند.

عوامل موثر در تشکیل پلاک دندان

1. بهداشت دهان ناکافی

عدم مسواک زدن منظم و صحیح، استفاده نکردن از نخ دندان و عدم مراجعه منظم به دندانپزشک مهم ترین عوامل تجمع پلاک هستند.

2. رژیم غذایی ناسالم

مصرف بیش از حد غذاها و نوشیدنی های شیرین و نشاسته‌ای، بخصوص خوراکی های چسبنده مثل شکلات و آدامس های شیرین، رشد باکتری ها را آسان می‌کند.

3. خشکی دهان

بزاق نقش مهمی در شستشو و کنترل باکتری ها دارد. کاهش ترشح بزاق به علت های گوناگون (مصرف بعضی داروها، بیماری های خاص یا سن بالا) می‌تواند باعث افزایش پلاک شود.

4. سیگار و دخانیات

نیکوتین و سایر مواد موجود در دخانیات رشد باکتری های مضر را افزایش داده و باعث کاهش جریان خون در لثه ها می شود که به سلامت دندان آسیب میرساند.
اگر می خواهید با تأثیر سیگار بر دندان آشنا شوید مقاله موجود در سایت ایکو را مطالعه نماید.

5. وضعیت دندان ها و پروتزها

دندان های کج، پرکردگی های معیوب و دندان مصنوعی اگر به درستی تمیز نشوند، محل تجمع پلاک می شوند.

عوارض و مشکلات ناشی از پلاک دندان

پوسیدگی دندان

اسیدهای تولید شده توسط باکتری های موجود در پلاک مینای دندان را نرم کرده و باعث سوراخ شدن و ایجاد پوسیدگی می شوند. پوسیدگی می‌تواند کم کم به پالپ دندان (عصب و رگ های خونی) برسد و نیاز به درمان های پیچیده مثل عصب کشی داشته باشد.

التهاب و خونریزی لثه

پلاک روی لثه ها باعث التهاب و قرمزی لثه می شود که در مراحل اولیه با خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن همراه است. اگر این مرحله درمان نشود، امکان دارد به پریودنتیت (بیماری پیشرفته لثه) تبدیل شود.

پریودنتیت

یک بیماری جدی تر است که باعث تحلیل استخوان اطراف دندان ها و لق شدن آنها می شود. این بیماری می‌تواند باعث از دست دادن دندان ها و عفونت های سیستمیک شود.

راهکارهای پیشگیری از تشکیل پلاک دندان

1. رعایت بهداشت دهان و دندان

• مسواک زدن منظم: حداقل دو بار در روز و هر بار حداقل دو دقیقه، با استفاده از خمیر دندان فلورایددار.
• استفاده از نخ دندان: روزانه برای پاکسازی پلاک های بین دندانی که مسواک به آن ها نمی‌رسد.
• استفاده از دهانشویه: دهانشویه های ضدباکتریایی می تواند به کاهش پلاک کمک کنند.

2. انتخاب مسواک مناسب

مسواک با پرز نرم یا متوسط بهترین انتخاب برای حذف پلاک بدون آسیب رساندن به لثه ها و مینای دندان است. همچنین، مسواک های برقی با فناوری صوتی یا چرخشی تاثیر بهتری در حذف پلاک دارند.
در یکی از مقالات سایت ایکو به بهترین مسواک و خمیردندان پرداخته ایم. جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید این مقاله را مطالعه کنید.

3. تغذیه سالم و کنترل مصرف قند

کاهش مصرف مواد غذایی و نوشیدنی های شیرین و چسبنده و افزایش مصرف سبزیجات، میوه ها و مواد غذایی حاوی کلسیم و فیبر که به تمیز شدن دندان ها کمک می کنند.

4. نوشیدن آب کافی

آب کمک می‌کند بزاق دهان تولید شود و مواد غذایی و باکتری ها از روی دندان ها شسته شوند.

5. ترک دخانیات

سیگار کشیدن نه تنها سلامت عمومی دهان بلکه توانایی بدن برای مقابله با پلاک و عفونت را کاهش می‌دهد.

6. مراجعه منظم به دندانپزشک

معاینات دوره‌ای و پاکسازی حرفه‌ای پلاک و جرم هر ۶ ماه یک بار به جلوگیری از بیماری های دهان و دندان کمک می‌کند.

نکات کلیدی برای مسواک زدن صحیح جهت جلوگیری از پلاک

• حرکات آرام و دورانی: به جای فشار دادن مسواک به صورت افقی
• زاویه ۴۵ درجه: قرار دادن مسواک نسبت به خط لثه با زاویه ۴۵ درجه برای تمیز کردن بهتر خط لثه
• زمان مناسب: مسواک زدن حداقل ۲ دقیقه و پوشش تمام سطح دندان ها
• تعویض مسواک: هر ۳ ماه یکبار یا وقتی پرزها فرسوده شدند

نقش خمیر دندان در پیشگیری از پلاک

خمیر دندان های فلوراید دار از پوسیدگی پیشگیری می کنند و بعضی فرمول ها دارای مواد ضدباکتری هستند که باعث کاهش رشد پلاک می شوند. بعضی از خمیر دندان ها حاوی مواد ضد حساسیت و ضد التهاب هستند که به سلامت لثه کمک می کنند.

استفاده از مسواک برقی برای کنترل پلاک

مسواک های برقی برای افرادی که مهارت کافی در مسواک زدن ندارند، در کاهش پلاک بهتر هستند. این مسواک ها حرکات منظم و دقیقی دارند که پاکسازی بهتر را تضمین می کند.