علت سرگیجه ناگهانی چیست؟ دلایل و راه های کاهش آن

سرگیجه ناگهانی می‌تواند در عرض چند ثانیه شروع شود و برای هر فرد شکل متفاوتی داشته باشد. بعضی افراد احساس می‌کنند محیط اطرافشان می‌چرخد، در حالی که برخی دیگر سبکی سر، عدم تعادل یا احساس نزدیک شدن به غش را تجربه می‌کنند. به همین دلیل، علت سرگیجه ناگهانی همیشه یکسان نیست و عواملی مانند تغییر سریع وضعیت بدن، کم‌آبی، افت فشار خون، مشکلات گوش داخلی، کاهش قند خون، استرس، میگرن یا بعضی داروها می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

اگر سرگیجه کوتاه و خفیف باشد، معمولاً می‌توان با نشستن یا دراز کشیدن و بررسی عواملی مانند کم‌آبی یا گرسنگی، شرایط را بهتر کرد. با این حال، سرگیجه شدید، مکرر یا همراه با علائم غیرعادی نیاز به بررسی پزشکی دارد. در ادامه، مهم‌ترین دلایل سرگیجه ناگهانی و راه‌های برخورد با آن را بررسی می‌کنیم.

سرگیجه ناگهانی چه حسی ایجاد می‌کند؟

سرگیجه یک احساس مشخص و یکسان برای همه افراد نیست. ممکن است فرد احساس چرخش محیط یا بدن داشته باشد یا فقط دچار سبکی سر، تلوتلو خوردن و ناپایداری شود.

نوع احساس، مدت زمان سرگیجه و اتفاقاتی که درست قبل از شروع آن رخ داده‌اند، اطلاعات مهمی برای پیدا کردن علت سرگیجه هستند.

شایع‌ترین حالت‌هایی که ممکن است همراه با سرگیجه ایجاد شوند عبارت‌اند از:

• احساس چرخش اتاق یا بدن
• سبکی سر یا احساس نزدیک شدن به غش
• عدم تعادل هنگام راه رفتن
• احساس ناپایداری
• تاری دید موقت
• تهوع یا تعریق
• ضعف و بی‌حالی

مهم‌ترین علت سرگیجه ناگهانی

دلایل سرگیجه ناگهانی بسیار متنوع هستند. گاهی یک عامل ساده و موقتی باعث ایجاد این حالت می‌شود و در بعضی موارد، سرگیجه با مشکلات گوش داخلی، گردش خون، سیستم عصبی یا برخی بیماری‌ها ارتباط دارد.

تغییر سریع وضعیت بدن و افت فشار

یکی از علت‌های رایج سرگیجه، به‌خصوص هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده، افت موقت فشار خون است. وقتی فرد خیلی سریع از جا بلند می‌شود، ممکن است برای مدت کوتاهی خون‌رسانی کافی به مغز کاهش پیدا کند و علائمی مانند سرگیجه، ضعف یا سیاهی رفتن چشم ایجاد شود.

کم‌آبی بدن، گرسنگی، گرمای زیاد و بعضی داروها نیز می‌توانند احتمال بروز این حالت را بیشتر کنند.

اگر هنگام بلند شدن مرتب دچار سیاهی رفتن چشم می‌شوید، مطالعه مطلب علت سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن چیست؟ می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره دلایل این حالت در اختیارتان قرار دهد.

برای کاهش این نوع سرگیجه، بهتر است هنگام تغییر وضعیت بدن عجله نکنید؛ ابتدا چند لحظه بنشینید و سپس به‌آرامی بایستید.

کم‌آبی بدن

کمبود مایعات می‌تواند حجم خون و عملکرد طبیعی بدن را تحت تأثیر قرار دهد و در بعضی افراد باعث سبکی سر یا سرگیجه شود.

تعریق زیاد، ورزش، تب، استفراغ، اسهال یا مصرف ناکافی آب از عواملی هستند که احتمال کم‌آبی را افزایش می‌دهند.

اگر سرگیجه بعد از فعالیت بدنی، قرار گرفتن در محیط گرم یا یک دوره بیماری ایجاد شده است، کم‌آبی یکی از عوامل احتمالی است که باید در نظر گرفته شود.

پایین آمدن قند خون

گرسنگی طولانی یا مصرف ناکافی غذا می‌تواند در بعضی افراد با افت قند خون همراه شود. این مسئله به‌خصوص برای افرادی که داروهای خاصی برای دیابت مصرف می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.

سرگیجه ناشی از افت قند ممکن است همراه با علائمی مانند موارد زیر باشد:

• لرزش
• تعریق
• گرسنگی
• ضعف
• تپش قلب
• گیجی

اگر فرد مبتلا به دیابت است یا داروی کاهنده قند خون مصرف می‌کند، تکرار این علائم باید با پزشک بررسی شود.

مشکلات گوش داخلی

گوش داخلی علاوه بر نقش مهمی که در شنوایی دارد، در حفظ تعادل بدن نیز مؤثر است. به همین دلیل بعضی اختلالات گوش داخلی می‌توانند باعث سرگیجه شدید و احساس چرخش شوند.

یکی از نمونه‌های شناخته‌شده، سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم یا BPPV است. در این وضعیت، تغییر حالت سر مانند چرخیدن در تخت یا بلند شدن می‌تواند حمله‌های کوتاه سرگیجه ایجاد کند.

برخی مشکلات دیگر گوش داخلی نیز ممکن است همراه با سرگیجه، کاهش شنوایی یا وزوز گوش باشند.

استرس و اضطراب

استرس شدید و اضطراب می‌توانند با تغییر الگوی تنفس و افزایش تنش بدن، احساس سبکی سر یا سرگیجه ایجاد کنند.

در این شرایط ممکن است علائم دیگری مانند تپش قلب، تعریق، احساس فشار یا تنفس سریع نیز وجود داشته باشد.

با این حال، نباید هر نوع سرگیجه را به اضطراب نسبت داد؛ به‌خصوص اگر این حالت برای اولین بار، به شکل شدید یا همراه با علائم جدید ایجاد شده باشد.

میگرن

میگرن همیشه با سردرد شدید همراه نیست. در بعضی افراد، اختلالات مرتبط با میگرن می‌توانند باعث سرگیجه یا مشکلات تعادلی شوند.

اگر سرگیجه به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد و سابقه میگرن، حساسیت به نور یا صدا، تهوع یا اختلالات بینایی وجود دارد، بهتر است این موارد هنگام مراجعه به پزشک مطرحشوند.

بعضی داروها

برخی داروها ممکن است به عنوان عارضه جانبی باعث سرگیجه یا افت فشار خون شوند. داروهای مربوط به فشار خون، بعضی داروهای آرام‌بخش و برخی داروهای دیگر در بعضی افراد چنین اثری دارند.

اگر سرگیجه بعد از شروع یک داروی جدید یا تغییر مقدار مصرف آن ایجاد شده است، داروها و مکمل‌های مصرفی خود را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.

داروی تجویزی را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید و مقدار مصرف آن را نیز خودسرانه تغییر ندهید.

علت سرگیجه ناگهانی همراه با حالت تهوع

سرگیجه‌ای که با تهوع همراه است، در بعضی مشکلات مربوط به سیستم تعادل بدن، به‌ویژه اختلالات گوش داخلی، دیده می‌شود.

با این حال، وجود تهوع به‌تنهایی نمی‌تواند علت سرگیجه را مشخص کند. عفونت‌ها، میگرن، کم‌آبی و بعضی مشکلات دیگر نیز می‌توانند باعث ایجاد هم‌زمان سرگیجه و تهوع شوند.

اگر سرگیجه و تهوع شدید است، مرتب تکرار می‌شود یا توانایی ایستادن و راه رفتن را مختل کرده است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

هنگام سرگیجه ناگهانی چه کار کنیم؟

اولین اقدام، جلوگیری از افتادن و آسیب دیدن است. اگر ناگهان دچار سرگیجه شدید، فعالیت خود را متوقف کنید و در یک مکان امن بنشینید یا دراز بکشید.

برای کنترل شرایط می‌توانید این اقدامات را انجام دهید:

1. تا برطرف شدن سرگیجه در حالت نشسته یا درازکش بمانید.
2. اگر احساس ضعف یا عدم تعادل دارید، راه نروید و از بالا رفتن از پله‌ها خودداری کنید.
3. اگر احتمال کم‌آبی وجود دارد و محدودیت مصرف مایعات ندارید، آب بنوشید.
4. اگر مدت زیادی چیزی نخورده‌اید، وضعیت تغذیه خود را در نظر بگیرید.
5. هنگام بلند شدن، ابتدا چند لحظه بنشینید و سپس به‌آرامی بایستید.
6. اگر سرگیجه تکرار می‌شود، زمان شروع، مدت آن و علائم همراه را یادداشت کنید.

تا زمانی که علت سرگیجه مشخص نشده است، در صورت وجود سرگیجه از رانندگی و کار با وسایل یا تجهیزات خطرناک خودداری کنید.

چه زمانی سرگیجه ناگهانی به بررسی فوری نیاز دارد؟

بسیاری از موارد سرگیجه لزوماً نشانه یک وضعیت خطرناک نیستند، اما شروع ناگهانی و شدید سرگیجه همراه با بعضی علائم می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.

در صورت همراه شدن سرگیجه با هرکدام از علائم زیر، باید سریعاً کمک پزشکی دریافت کنید:

• ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در صورت، دست یا پا
• اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار
• مشکل ناگهانی در راه رفتن یا حفظ تعادل
• دوبینی یا تغییر ناگهانی بینایی
• سردرد بسیار شدید و ناگهانی
• درد قفسه سینه یا تنگی نفس
• غش یا از دست دادن هوشیاری
• گیجی شدید
• استفراغ شدید و مداوم
• سرگیجه پس از آسیب به سر

این علائم می‌توانند در شرایط مختلفی دیده شوند و نباید سرگیجه را صرفاً به افت فشار یا اضطراب نسبت داد.

بررسی علت سرگیجه مکرر

اگر سرگیجه مرتب تکرار شود، پزشک معمولاً درباره نوع سرگیجه، زمان شروع، مدت هر حمله، عوامل تحریک‌کننده و علائم همراه سؤال می‌کند.

بسته به شرایط، ممکن است فشار خون در وضعیت‌های مختلف، وضعیت گوش و شنوایی، تعادل و داروهای مصرفی بررسی شوند. در صورت نیاز نیز ممکن است آزمایش‌ها یا بررسی‌های تخصصی‌تر انجام شود.

اگر علت سرگیجه مشخص نیست و این حالت مرتب تکرار می‌شود، بهتر است به جای درمان خودسرانه، علت اصلی بررسی شود.

راه‌های کاهش احتمال سرگیجه

همه علت‌های سرگیجه قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت چند نکته ساده می‌تواند احتمال بعضی از موارد را کاهش دهد:

• در طول روز به اندازه کافی مایعات مصرف کنید.
• برای مدت طولانی وعده‌های غذایی را حذف نکنید.
• از تغییر ناگهانی وضعیت بدن خودداری کنید.
• خواب کافی و منظم داشته باشید.
• داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• زمان و شرایط بروز سرگیجه‌های تکرارشونده را یادداشت کنید.
• اگر بیماری زمینه‌ای دارید، کنترل منظم آن را جدی بگیرید.

جمع بندی

علت سرگیجه ناگهانی می‌تواند از عوامل ساده‌ای مانند کم‌آبی، گرسنگی و تغییر سریع وضعیت بدن تا مشکلات گوش داخلی، میگرن، عوارض دارویی و برخی بیماری‌های دیگر متفاوت باشد. نوع سرگیجه، مدت زمان آن و علائم همراه، اطلاعات مهمی برای تشخیص علت هستند.

اگر سرگیجه خفیف و کوتاه‌مدت است، ابتدا در جای امن بنشینید یا دراز بکشید و از فعالیت‌هایی که احتمال افتادن دارند خودداری کنید. اما سرگیجه شدید، مکرر یا همراه با علائمی مانند ضعف ناگهانی، اختلال گفتار، تغییر بینایی، سردرد شدید یا از دست دادن هوشیاری باید جدی گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

سوالات متداول درباره سرگیجه ناگهانی