جوش زیر پوستی چیست؟ علت، درمان و راه های جلوگیری از آن

جوش زیر پوستی یکی از انواع جوش‌هایی است که معمولاً بیشتر از ظاهر، با درد و التهاب خودش را نشان می‌دهد. این نوع جوش ممکن است هیچ سر سفید یا چرکی مشخصی نداشته باشد و فقط به شکل یک برجستگی سفت و حساس در زیر پوست احساس شود.

وقتی التهاب و انسداد در بخش‌های عمقی فولیکول مو اتفاق می‌افتد، ممکن است جوش به صورت یک توده کوچک اما دردناک ظاهر شود. همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افراد برای از بین بردن آن، جوش را فشار دهند یا دستکاری کنند؛ کاری که در بیشتر مواقع نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه می‌تواند التهاب، لک و حتی جای زخم را بیشتر کند.

اما علت ایجاد جوش زیر پوستی چیست؟ آیا می‌توان آن را در خانه درمان کرد؟ و چه زمانی مراجعه به متخصص پوست ضروری است؟ در ادامه به این سؤال‌ها پاسخ می‌دهیم.

جوش زیر پوستی چیست؟

جوش زیر پوستی معمولاً به برجستگی‌ای گفته می‌شود که در لایه‌های عمیق‌تر پوست شکل گرفته و برخلاف بسیاری از جوش‌های سطحی، سر مشخصی ندارد. برخی از این ضایعات از نظر پزشکی در گروه ندول‌های آکنه یا کیست‌های آکنه قرار می‌گیرند. ندول‌ها معمولاً سفت، عمیق و دردناک هستند، در حالی که کیست‌های آکنه ممکن است حاوی چرک باشند. هر دو نوع ضایعه در عمق پوست ایجاد می‌شوند و به همین دلیل ممکن است دیرتر از جوش‌های معمولی برطرف شوند.

جوش‌های زیر پوستی بیشتر روی صورت، به‌خصوص چانه، خط فک، گونه و پیشانی دیده می‌شوند، اما ممکن است روی سینه، شانه‌ها و پشت بدن هم ایجاد شوند. اگر می‌خواهید درباره ارتباط محل جوش با عوامل احتمالی ایجاد آن بیشتر بدانید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله جوش هر جای بدن نشانه چیست؟ را هم مطالعه کنید.

علت جوش زیر پوستی چیست؟

معمولاً نمی‌توان علت جوش زیر پوستی را به یک عامل مشخص نسبت داد. افزایش چربی پوست، تجمع سلول‌های مرده، بسته شدن فولیکول، التهاب و تغییرات هورمونی می‌توانند در کنار یکدیگر زمینه ایجاد این نوع آکنه را فراهم کنند.

افزایش تولید چربی پوست

غدد چربی، ماده‌ای به نام سبوم تولید می‌کنند که برای حفظ رطوبت و سلامت پوست ضروری است. با این حال، زمانی که سبوم بیش از اندازه تولید شود، احتمال بسته شدن فولیکول‌ها افزایش پیدا می‌کند. ترکیب چربی اضافی با سلول‌های مرده پوست می‌تواند داخل فولیکول تجمع پیدا کند و زمینه ایجاد آکنه را فراهم کند.

بسته شدن فولیکول‌ها

وقتی چربی و سلول‌های مرده داخل فولیکول جمع می‌شوند، مسیر طبیعی خروج آن‌ها مسدود می‌شود. اگر این انسداد با التهاب همراه باشد، ممکن است یک برجستگی عمیق و دردناک در زیر پوست شکل بگیرد.

التهاب و فعالیت باکتری‌های مرتبط با آکنه

باکتری‌های مرتبط با آکنه به‌طور طبیعی روی پوست وجود دارند. اما وقتی فولیکول مسدود می‌شود، شرایط برای افزایش فعالیت آن‌ها و ایجاد التهاب فراهم خواهد شد. در واقع، ترکیبی از چربی اضافی، انسداد فولیکول، فعالیت باکتریایی و التهاب از عوامل مهم ایجاد آکنه به شمار می‌رود.

تغییرات هورمونی

هورمون‌ها نیز می‌توانند روی میزان تولید چربی پوست تأثیر بگذارند. به همین دلیل آکنه در دوران بلوغ شایع است و در برخی افراد، به‌ویژه زنان، ممکن است در دوره‌های خاصی از چرخه قاعدگی تشدید شود.

اگر جوش زیر پوستی روی چانه یا اطراف خط فک به شکل مکرر و در زمان مشخصی از چرخه قاعدگی ایجاد می‌شود، ممکن است تغییرات هورمونی در تشدید آن نقش داشته باشند. البته صرفاً محل ایجاد جوش برای تشخیص هورمونی بودن آن کافی نیست.

جوش زیر پوستی بیشتر در کدام قسمت‌های صورت ایجاد می‌شود؟

جوش زیر پوستی می‌تواند در بخش‌های مختلف صورت ظاهر شود. با این حال، محل ایجاد جوش به‌تنهایی نمی‌تواند علت آن را مشخص کند.

جوش زیر پوستی روی چانه و فک

جوش زیر پوستی روی چانه و خط فک در بعضی افراد با تغییرات هورمونی ارتباط دارد. با این حال، عوامل دیگری مانند محصولات مراقبت از پوست، چربی پوست، اصطکاک و عادات روزمره نیز می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. اگر جوش‌های این ناحیه مرتب تکرار می‌شوند، بزرگ یا دردناک هستند، بهتر است علت آن توسط متخصص پوست بررسی شود.

جوش زیر پوستی روی پیشانی

پیشانی یکی از قسمت‌هایی است که مستعد ایجاد آکنه است. چربی پوست و تعریق می‌توانند در تشدید جوش زیر پوستی روی پیشانی نقش داشته باشند. محصولات مو نیز گاهی می‌توانند با پوست پیشانی تماس پیدا کنند و در برخی افراد باعث تشدید جوش شوند. بنابراین اگر جوش‌های پیشانی مرتب تکرار می‌شوند، بد نیست محصولات مراقبت و حالت‌دهنده مو را نیز بررسی کنید.

جوش زیر پوستی روی گونه

جوش زیر پوستی روی گونه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمی‌توان یک علت مشخص را برای همه افراد در نظر گرفت. نوع پوست، محصولات آرایشی و مراقبتی، تغییرات هورمونی و عوامل محیطی همگی می‌توانند در ایجاد آکنه نقش داشته باشند.

چرا جوش زیر پوستی دردناک است؟

یکی از تفاوت‌های اصلی جوش‌های عمیق با بسیاری از جوش‌های سطحی، احساس درد و حساسیت است. وقتی التهاب در قسمت‌های عمیق‌تر پوست ایجاد می‌شود، بافت اطراف نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. به همین دلیل ممکن است قبل از اینکه چیزی روی سطح پوست دیده شود، فرد یک توده حساس یا دردناک را زیر پوست احساس کند.

اگر جوش زیر پوستی دردناک مرتب تکرار می‌شود، تعداد آن زیاد است یا جای زخم به جا می‌گذارد، بهتر است آن را جدی بگیرید و برای بررسی نوع آکنه به متخصص پوست مراجعه کنید.

آیا جوش زیر پوستی را فشار بدهیم؟

بهتر است این کار را نکنید. از آنجا که جوش عمیق زیر پوست در لایه‌های پایین‌تر پوست قرار دارد، فشار دادن آن معمولاً روش مناسبی برای تخلیه نیست. حتی اگر بتوانید ضایعه را تحریک یا تخلیه کنید، احتمال تشدید التهاب و آسیب به پوست وجود دارد.

دستکاری جوش می‌تواند احتمال ایجاد لک و اسکار را هم افزایش دهد؛ به‌خصوص زمانی که جوش بزرگ، عمیق و دردناک باشد. بنابراین اگر با درمان جوش زیر پوستی بدون سر مواجه هستید، اولین قدم این است که به جای فشار دادن آن، التهاب را کنترل کنید و در صورت نیاز از روش درمانی مناسب کمک بگیرید.

درمان جوش زیر پوستی چگونه است؟

درمان جوش زیر پوستی به شدت آکنه، تعداد ضایعات و نوع آن‌ها بستگی دارد. یک روش درمانی ثابت برای همه افراد وجود ندارد، اما در موارد خفیف می‌توان از برخی اقدامات ساده برای کنترل علائم کمک گرفت.

کمپرس گرم

برای یک جوش عمیق و دردناک، قرار دادن یک پارچه تمیز و گرم و مرطوب روی محل برای مدت کوتاه می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند. پارچه نباید بیش از حد داغ باشد؛ گرمای زیاد می‌تواند باعث تحریک یا حتی سوختگی پوست شود.

استفاده از محصولات مناسب آکنه

برخی ترکیبات موضعی مانند بنزوئیل پراکسید، رتینوئیدهای موضعی، اسید آزلائیک و اسید سالیسیلیک در کنترل آکنه کاربرد دارند. البته استفاده از این ترکیبات باید متناسب با نوع و شدت آکنه باشد. استفاده هم‌زمان و بدون برنامه از چند محصول قوی می‌تواند باعث خشکی، قرمزی و تحریک پوست شود. اگر پوست حساسی دارید یا آکنه شما شدید است، بهتر است قبل از شروع درمان‌های قوی با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید.

برای جلوگیری از جوش زیر پوستی چه کنیم؟

نمی‌توان همیشه از ایجاد آکنه جلوگیری کرد، اما رعایت چند نکته ساده می‌تواند به کنترل آن کمک کند:

• صورت را با شوینده‌ای ملایم و بدون شست‌وشوی خشن تمیز کنید.
• جوش‌ها را فشار ندهید و دستکاری نکنید.
• از اسکراب‌های زبر و محصولات تحریک‌کننده استفاده نکنید.
• محصولات آرایشی و مراقبتی non-comedogenic (غیرکومدون‌زا) را ترجیح دهید.
• بعد از تعریق زیاد، پوست را تمیز کنید.
• روبالشی و وسایلی را که مرتب با پوست صورت تماس دارند، تمیز نگه دارید.
• هنگام استفاده از محصولات مو، از تماس غیرضروری آن‌ها با پوست صورت جلوگیری کنید.

در مراقبت از پوست، تمیزتر لزوماً به معنی سالم‌تر نیست. شست‌وشوی بیش از حد و تلاش برای از بین بردن کامل چربی پوست می‌تواند باعث تحریک پوست شود و شرایط را بدتر کند.

مراجعه به متخصص پوست

اگر جوش‌ها بزرگ، عمیق، دردناک و مکرر هستند، مراقبت‌های خانگی ممکن است کافی نباشند. متخصص پوست می‌تواند بر اساس نوع آکنه، وضعیت پوست و شدت ضایعات، درمان موضعی یا خوراکی مناسب را تجویز کند. درمان تخصصی در آکنه‌های ندولار و شدید اهمیت بیشتری دارد، زیرا این نوع جوش‌ها می‌توانند خطر ایجاد اسکار را افزایش دهند.

چه چیزهایی جوش زیر پوستی را بدتر می‌کند؟

گاهی تلاش برای خلاص شدن سریع از جوش، نتیجه عکس دارد. چند رفتار رایج می‌توانند التهاب را بیشتر کنند.

ترکاندن و دستکاری جوش

فشار دادن یک جوش عمیق معمولاً راه مناسبی برای درمان آن نیست. این کار می‌تواند التهاب را بیشتر کند و احتمال ایجاد لک و جای زخم را افزایش دهد.

شست‌وشوی بیش از حد

تمیز نگه داشتن پوست مهم است، اما شست‌وشوی مکرر یا استفاده از شوینده‌های قوی می‌تواند باعث خشکی و تحریک پوست شود.

استفاده هم‌زمان از چند محصول ضدجوش

اگر چند محصول قوی ضدجوش را هم‌زمان و بدون برنامه مشخص استفاده کنید، احتمال تحریک پوست افزایش پیدا می‌کند. بهتر است به جای امتحان کردن محصولات متعدد در مدت کوتاه، یک روتین ساده و متناسب با نیاز پوست داشته باشید.

آیا هر برجستگی زیر پوست جوش است؟

خیر. هر برجستگی‌ای که زیر پوست احساس می‌کنید، الزاماً جوش نیست. برای مثال، کیست اپیدرموئید می‌تواند به شکل یک توده گرد و کوچک زیر پوست ظاهر شود و با آکنه تفاوت دارد. فولیکولیت و برخی مشکلات پوستی دیگر نیز ممکن است ظاهری شبیه جوش داشته باشند.

بنابراین اگر یک برجستگی ظاهر غیرمعمولی دارد، برای مدت طولانی باقی می‌ماند، مرتب بزرگ‌تر می‌شود یا با جوش‌های قبلی شما تفاوت دارد، بهتر است تشخیص آن را به پزشک بسپارید.

چه زمانی برای جوش زیر پوستی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر جوش‌های زیر پوستی کوچک و گهگاهی هستند، ممکن است با مراقبت مناسب کنترل شوند. اما در شرایط زیر بهتر است به متخصص پوست مراجعه کنید:

• جوش‌ها بزرگ یا بسیار دردناک هستند.
• تعداد جوش‌های عمیق به‌طور مرتب بیشتر می‌شود.
• جوش‌ها روی صورت یا بدن جای زخم ایجاد می‌کنند.
• روش‌های معمول مراقبت از پوست نتیجه‌ای نداشته‌اند.
• برجستگی‌ها برای مدت طولانی باقی می‌مانند.
• آکنه شدید روی صورت، سینه یا پشت ایجاد شده است.
• ضایعات ظاهر متفاوتی از آکنه معمولی دارند.

درمان زودهنگام آکنه‌های شدید می‌تواند به کاهش احتمال ایجاد اسکار کمک کند.

جمع‌بندی

جوش زیر پوستی معمولاً به ضایعات عمیق و التهابی گفته می‌شود که برخلاف بسیاری از جوش‌های سطحی، سر مشخصی ندارند و ممکن است به شکل یک برجستگی سفت و دردناک احساس شوند. افزایش چربی پوست، بسته شدن فولیکول‌ها، التهاب و تغییرات هورمونی از عواملی هستند که می‌توانند در ایجاد این نوع آکنه نقش داشته باشند.

مهم‌ترین کاری که هنگام مواجهه با یک جوش زیر پوستی دردناک باید انجام دهید، این است که آن را فشار ندهید و دستکاری نکنید. برای موارد خفیف، مراقبت ملایم از پوست و استفاده درست از محصولات مناسب آکنه می‌تواند کمک‌کننده باشد. اما اگر جوش‌ها عمیق، مکرر، دردناک یا همراه با جای زخم هستند، بهتر است برای انتخاب درمان جوش زیر پوستی مناسب به متخصص پوست مراجعه کنید.

سوالات متداول درباره جوش زیر پوستی